หอศิลป์บ้านจิม ทอมป์สัน มีความยินดีนำเสนอ นิทรรศการ “mnēmonikos: – ศิลปะ ความทรงจำในสิ่งทอร่วมสมัย” จะจัดขึ้นในกรุงเทพฯ ระหว่างวันที่ 22 สิงหาคม 2556 ถึง 22 กุมภาพันธ์ 2557 นี้ นิทรรศการนี้ ได้รับเกียรติจาก ภัณฑารักษ์ชาวญี่ปุ่น โยชิโกะ วาดะ ผู้เชี่ยวชาญด้านสิ่งทอและ ผู้เขียนหนังสือเกี่ยวกับ “ชิโบริ” ที่กลายเป็นตำนานและตำราสำหรับผู้สนใจด้านสิ่งทอทั่วโลก  โยชิโกะ อิวาโมโต้ วาดะ ได้คัดสรรและรวบรวมผลงานของศิลปิน 29 คน จากประเทศต่างๆ ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และทั่วโลกมาร่วมงานอย่างมากมาย ผลงานที่ศิลปินแต่ละท่านจะนำมาแสดงล้วนแล้วแต่สะท้อนให้เห็นถึงวัฒนธรรมและสิ่งแวดล้อมที่ส่งอิทธิพลต่อพวกเขา ทั้งยังเกี่ยวเนื่องเชื่อมโยงไปถึงวัสดุที่พวกเขาเลือกใช้ และกระบวนการผลิตผลงานของศิลปินแต่ละคนอีกด้วย เป็นนิทรรศการศิลปะที่สำรวจสิ่งทอร่วมสมัยในระดับโมเลกุล
 
ผ้ากับความทรงจำ
นิทรรศการนี้จะทำการศึกษาและสำรวจความหลากหลายของการแสดงออกทางศิลปะผ่านวิธีการต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นการย้อมสี การลงสี การทอ การเย็บ การพิมพ์ การแกะสลักด้วยเลเซอร์ การถ่ายเทความร้อน และการเคลือบโลหะในสุญญากาศลงบนผืนผ้า เป็นต้น ศิลปินแต่ละท่านได้สะท้อนให้เห็นถึงอารมณ์ความรู้สึกส่วนตัว ความตระหนักรู้ต่อสังคมและสิ่งแวดล้อม ค่านิยมทางวัฒนธรรม รวมไปถึงนวัตกรรมทางเทคโนโลยีของตนเองอันเป็นลักษณะเฉพาะ ถ่ายทอดผ่านผลงานศิลปะของตนที่นำมาแสดงในครั้งนี้ สิ่งหนึ่งที่ศิลปินเหล่านี้มีเหมือนกันและทำให้พวกเขาเป็นหนึ่งเดียวกันในการคิดสร้างสรรค์ผลงานนั้น คือความสนใจกระหายใคร่รู้ที่มีต่อสิ่งทอและผืนผ้าในทุกแง่มุมทุกมิติ และความหลงใหลในความคิดที่ว่าผืนผ้านั้นได้เก็บรักษาไว้ซึ่งความทรงจำที่เกิดขึ้นกับผืนผ้านั้นเอาไว้

จากสองมิติเป็นสามมิติ
เราสามารถสร้างมิติให้กับผืนผ้าได้ สามารถทำให้ผ้ามีชีวิตขึ้นมาได้ด้วยการแขวนประดับ จับย่นแล้วพับ หรืออาจใช้วิธีการอัดแข็ง จับจีบ แล้วนำมาเย็บติดกัน หรือทำการแต้มสี ระบาย และย้อมสี หรือใช้วิธีฉีกและตัด หรือนำมาฉีกออก เย็บติดกัน แล้วนำไปตกแต่งประดับประดา หรืออาจใช้การปะติด เย็บประกบแล้วนำไปตกแต่งกับวัสดุอื่นก็ได้เช่นกัน ผ้าสามารถยืดขยายและหดตัวได้ และยังสามารถเก็บบันทึกอิริยาบถ เหตุการณ์สำคัญ และความเป็นเจ้าของไว้ภายในผืนผ้าได้ด้วย จากจุดกำเนิดเริ่มต้นที่มาจากขนสัตว์ เส้นใยพืช และเส้นใยจากแร่ธาตุ ปัจจุบันผืนผ้าถูกแปลงเปลี่ยนรูปไปอย่างมาก ตัวการสำคัญที่ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ก็คือตัวศิลปินผู้ผลิตผลงาน ผู้ซึ่งสัมผัสได้ถึงเนื้อแท้อันลึกซึ้งของผืนผ้า และทำให้ผืนผ้ามีชีวิตขึ้นมาได้ ด้วยสัมผัสจากมนุษย์ ภูมิปัญญาและมุมมองของมนุษย์ อันทำให้ความทรงจำที่เก็บซ่อนไว้ภายในผืนผ้าได้เผยออกมา

ผ้าเปรียบกับผิวหนังชั้นที่สอง

หลังผ่านกระบวนการดังกล่าวแล้ว ผ้าแต่ละชิ้นก็มีความใกล้ชิดกับคนเราแทบไม่ต่างอะไรจากอากาศที่เราหายใจเข้าออกเลย ตลอดชีวิตของมนุษย์ผ้าเปรียบได้กับผิวหนังชั้นที่สองที่ติดตัวเราอยู่เกือบตลอดเวลา นัยสำคัญของมันจะเปลี่ยนแปลงไปตามแต่ช่วงเวลาของชีวิต และสิ่งแวดล้อมรอบตัวเราที่เปลี่ยนแปลงไป เราสามารถเรียนรู้วิถีชีวิตของบรรพบุรุษของเราผ่านผืนผ้าได้ การถักเกลียวถือเป็นเทคโนโลยีแรกๆ ที่มนุษย์สามารถทำได้สำเร็จ  การบิดเส้นใยให้เป็นเกลียวรูปตัว S และ Z เป็นการรวมสองเทคนิคที่แตกต่างเข้าด้วยกัน ทำให้เราได้เรียนรู้วิธีการบิดเกลียวในการออกแบบเสื้อผ้า และวิธีบิดเกลียวเชือกที่นำไปใช้ทำอาวุธ ย่าม กับดัก ตาข่าย และยังนำไปใช้ในการผูกเสื้อผ้า รองเท้า และเต็นท์ ในเวลาต่อมาเรายังนำสิ่งเหล่านี้มาผลิตเป็นเส้นด้ายและผ้าทออีกด้วย สิ่งเหล่านี้มนุษย์ประดิษฐ์คิดค้นขึ้นมาด้วยสัญชาตญาณตามธรรมชาติ เป็นสิ่งที่เกิดขึ้นในหลายวัฒนธรรมที่แตกต่างกันออกไป ซึ่งก่อให้เกิดเทคนิค ทักษะความรู้ และธรรมเนียมปฏิบัติที่หลากหลาย อันเป็นสิ่งที่บ่งบอกถึงลักษณะเฉพาะทางชาติพันธุ์และความเชื่อของคนแต่ละชาติได้ และยังบ่งบอกถึงวิธีการประดับประดาร่างกายของคนแต่ละชาติพันธุ์อีกด้วย

ผ้า-นวัตกรรมจากอดีตสู่อนาคต
วัตถุสิ่งทอได้เผยให้เห็นถึงวิถีชีวิตประจำวันของผู้คนที่สร้างสรรค์สิ่งทอเหล่านั้นขึ้นมา วัตถุแต่ละชิ้นแสดงให้เห็นถึงมุมมองของผู้ที่ผลิตและแปรเปลี่ยนสภาพวัตถุนั้นๆ โลกของเราทุกวันนี้ได้เปลี่ยนแปลงไปมากอย่างรวดเร็ว จากอดีตที่ผู้คนขาดแคลนทั้งเงินและเวลาที่จะสรรค์สร้างสิ่งทอที่สวยงามและเปี่ยมไปด้วยคุณค่า ปัจจุบันนี้เทคโนโลยีใหม่ๆ ได้ถูกพัฒนาไปมาก ทั้งยังมีเครือข่ายข้อมูลที่แพร่หลายอย่างกว้างขวาง ศิลปินร่วมสมัยและช่างฝีมือสามารถเข้าถึงภูมิปัญญาความรู้ของคนสมัยก่อน และนำมรดกทางวัฒนธรรมเหล่านั้นมาฟื้นฟูและใช้ให้เกิดประโยชน์ นำความมานะมั่นเพียรในอดีตผสมผสานปรับใช้ร่วมกันกับนวัตกรรมในปัจจุบัน สร้างสรรค์สิ่งทอที่มีคุณค่าในฐานะศิลปวัตถุรูปแบบหนึ่ง ที่ในบางครั้งยังสามารถถ่ายทอดอารมณ์ความรู้สึกผ่านวัตถุนั้นได้อีกด้วย

โยชิโกะ อิวาโมโต้ วาดะ
*mnēmonikos: เมมโมนิกอส เป็นภาษากรีก แปลว่าความทรงจำ



ศิลปินที่ร่วมแสดง

  1. เคอิโกะ อะมีโนโมริ ชไมเซอร์ (ออสเตรเลีย/ญี่ปุ่น)
  2. จุนอิชิ อาราอิ (ญี่ปุ่น)
  3. จีน คาซิสเซโด (สหรัฐอเมริกา)
  4. แฟรงค์ คอนเนท (สหรัฐอเมริกา)
  5. อิงค์ ดูซึ (ชิลี)
  6. มาสชา มิโอนิ (สวิสเซอร์แลนด์)
  7. มาเรีย อีเลนน์ กัวเอลตอง (ฝรั่งเศส)
  8. อันนา ลิซา เฮดสตรอม (สหรัฐอเมริกา)
  9. เหวิน ยิน ฮวง (ไต้หวัน)
  10. ฮิโรชิ อิชิซึกะ (ญี่ปุ่น)
  11. คินโยะ เจียง (ฮ่องกง/จีน)
  12. คริสติน่า คิม (สหรัฐอเมริกา)
  13. ราเชล เม็กอินเนส  (สหรัฐอเมริกา)
  14. เปาล่า โมเรโน่ (ชิลี)
  15. โจน มอริส (สหรัฐอเมริกา)
  16. คำบุย โอลูจิมิ (สหรัฐอเมริกา)
  17. เรสตู รัตนา นิงทายาส (อินโดนีเซีย)
  18. พิเอรโตร เซมิเนลลิ (ฝรั่งเศส)
  19. จิน ซุค โซ (สวีเดน/เกาหลี)
  20. มิซาโอะ ทัตซะบากิ (ญี่ปุ่น)
  21. ซู ริว (มูซึ) (จีน)
  22. ยี อี ลานน์ (มาเลเซีย)
  23. เกาเซียง ยวน (การ์ซัน) (ฮ่องกง/จีน)

ศิลปินจากประเทศไทย
24. กรกฤต อรุณานนท์ชัย (ไทย)
25. วชิรภรณ์ ลิ้มวิบูลวัฒน์ (ไทย)
26. หทัยรัตน์ มณีรัตน์ (ไทย)
27. อรรถพล สุจิรภิญโญกุล (ไทย)
28. เอก ทองประเสริฐ (ไทย)
29. กฤษณ์ เย็นสุดใจ (ไทย)

กิจกรรมเพื่อการศึกษา

  1. ภัณฑารักษ์ และศิลปิน เสวนา
    ภัณฑารักษ์ และศิลปินที่ร่วมโครงการ พูดถึงแนวคิดนิทรรศการ ร่วมทั้งผลงานที่ร่วมจัดแสดง
    วันที่ 22 สิงหาคม 2556
    เวลา 15:00 – 16:30 น.
    สถานที่ ห้องสมุดวิลเลี่ยม วอร์เรน
    วิทยากร Yoshiko Iwamoto Wada และ ศิลปินผู้ร่วมแสดงงาน

  2. กิจกรรม รีเมค รีมันส์ กับ Vee
    กิจกรรมสนุกชวนให้ผู้เข้าร่วม แปลงเสื้อผ้าที่ไม่ใส่แล้ว ตัดโน้นนิด เย็บนี่หน่อย เอามาปะติดกับเสื้อผ้าอีกชิ้น ให้เสื้อผ้าเก่าเป็นเสื้อผ้าใหม่ ไฉไล ใส่โชว์
    วันที่ 14 กันยายน 2556
    เวลา 14:00 – 16:30 น.
    สถานที่ ห้องสมุดวิลเลี่ยม วอร์เรน
    วิทยากร วชิรภรณ์ ลิ้มวิบูลวัฒน์

  3. เสวนาเรื่อง Biometric personal (DNA Ink) on bacterial cellulose textile for nonwoven fashion
    กฤษณ์ เย็นสุดใจ หนึ่งในศิลปินที่ร่วมแสดงงาน นำเสนอผลงานทางวิชาการ การผลิตผ้าจากแผ่นเซลลูโลสชีวภาพ แผ่นเซลลูโลสชีวภาพนี้ได้จากการเลี้ยงแบคทีเรียในน้ำข้าว เป็นแผ่นวุ้นสีขาวโปร่งแสงที่มีเส้นใยขนาดเล็กเชื่อมกันเป็นร่างแห ใช้สมานแผลหรือเป็นมาส์กบำรุงผิว แต่ไม่เคยมีใครนำมาผลิตเป็นเครื่องแต่งกายมาก่อนคุณกฤษณ์เห็นว่าวัสดุนี้น่าจะใช้แทนผ้าได้ เพราะกระบวนการผลิตคล้ายกับการทอผ้าโดยจุลินทรีย์ มีความทนทาน ย้อมและตัดเย็บได้เหมือนสิ่งทอทั่วไป สีสันและความโปร่งแสงของวัสดุน่าจะช่วยสร้างความแปลกใหม่ในวงการแฟชั่นได้
    กิจกรรมยังไม่แน่นอน TBC
    วันที่ 12 ตุลาคม 2556
    เวลา 14:00 – 16:00 น.
    สถานที่ ห้องสมุดวิลเลี่ยม วอร์เรน
    วิทยากร กฤษณ์ เย็นสุดใจ

  4. สัมมนาเกี่ยวกับผ้า
    Mini textile symposium
    ภัณฑารักษ์ร่วมกับศิลปินและผู้เชี่ยวชาญเฉพาะด้าน จัดสัมมนาเกี่ยวกับ ผ้า 
    กิจกรรมยังไม่แน่นอน TBC
    วันที่ 10 พฤศจิกายน 2556
    เวลา 14:00 – 16:00 น.
    สถานที่ ห้องสมุดวิลเลี่ยม วอร์เรน
    วิทยากร Yoshiko Iwamoto Wada

  5. กิจกรรม แสดงออกของความระลึก
    Experimental memory presentation workshop online
    สนทนาสนุกกับการนำเสนอผลงานออนไลน์กับกรกฤต อรุณานนท์ชัย และ Kambui OLUJIMI หนึ่งในศิลปินที่ร่วมแสดง และร่วมพูดคุยสอบถามผ่านทาง Skype
    กิจกรรมยังไม่แน่นอน TBC
    วันที่ มกราคม 2557
    เวลา 14:00 – 16:00 น.
    สถานที่ ห้องสมุดวิลเลี่ยม วอร์เรน
    วิทยากร กรกฤต อรุณานนท์ชัย และ Kambui OLUJIMI

ประวัติภัณฑารักษ์
คุณโยชิโกะ อิวาโมโต้ วาดะ ภัณฑารักษ์รับเชิญของนิทรรศการที่จัดขึ้นครั้งนี้ เป็นผู้ที่มีความรู้ความสามารถอย่างมากในเรื่องการผลิตเครื่องแต่งกายและสิ่งทอโบราณ และการพัฒนาอย่างยั่งยืนมาเป็นเวลานาน เธอเดินทางไปให้คำบรรยายและเป็นวิทยากรในการประชุมเชิงปฏิบัติการมาแล้วทั่วโลก ทั้งยังเข้าร่วมการประชุมที่เกี่ยวข้องกับอุตสาหกรรมสิ่งทอในหลายประเทศ ด้วยความมุ่งมั่นที่จะให้ความรู้แก่ผู้คนเพื่อให้คนได้รู้จักและเข้าใจในโลกศิลปะสิ่งทออย่างลึกซึ้งมากยิ่งขึ้น คุณโยชิโกะมีความเชี่ยวชาญอย่างมากในการวิจัยและพัฒนาองค์ความรู้เกี่ยวกับสิ่งทอ ทั้งยังมีความชำนาญในเรื่องความถูกต้องของข้อมูลทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม และยังเป็นที่ปรึกษาในเรื่องการดูแลพิพิธภัณฑ์และการจัดนิทรรศการเกี่ยวกับผ้าทออีกด้วย นอกจากนี้ เธอยังเป็นประธานเครือข่ายชิโบริโลก และเป็นผู้ก่อตั้งสตูดิโอ สโลว์ ไฟเบอร์  ตัวอย่าง  ผลงานนิทรรศการเช่น  “The Kimono Inspiration: Art and Art to Wear in America,” The Textile Museum, Washington, D.C  “El Arte de Teñir con Amarras,” Museo Nacional de Bellas Artes, Santiago, Chile; “Japanese Design: A Survey since the 1950s,”Philadelphia Museum of Art; several shibori and bandhani exhibitions at the National Institute of Design, India; “Shibori: Tradition and Innovation – East to West” and “Ragged Beauty: Repair and Reuse, Past and Present,” Museum of Craft and Folk Art, San Francisco ผลงานทางด้านการสอนและตำแหน่งปรึกษา มีดังนี้ เริ่มเมื่อ ปี 2553 เธอได้รับแต่งตั้งให้เป็น  Adjunct Professor ณ สถาบันสิ่งทอและผ้าทอ  มหาวิทยาลัยฮ่องกง โพลี่เทคนิค  ตั้งแต่ปี 2535 เธอเริ่มเป็นอาจารย์พิเศษที่ มหาวิทยาลัยศิลปะประจำจังหวัดโอกินาวา  และเป็นนักวิชาการรับเชิญที่ ศูนย์ญี่ปุ่นศึกษา ณ มหาวิทยาลัยคาลิฟอร์เนีย เบิร์กเล่ย์   นอกจากนั้นเธอยังเป็นที่ปรึกษา สมาคมอนุรักษ์การปลูกหม่อนเลี้ยงไหมจังหวัดกุมมา  ประเทศญี่ปุ่น ผลงานทางด้านวิชาการและตำราที่ได้รับการตีพิมพ์ ได้แก่ Memory on Cloth: Shibori Now, Tokyo: Kodansha International  (2545),  Wada, Y.I., Rice, M. and Barton, J. Shibori: The Inventive Art of Japanese Shaped Resist Dyeing, Tokyo: Kodansha International  (2526)

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ ยุวดี โทร 02 612 6741 หรือ อีเมล์ artcenter@jimthompsonhouse.com
เว็บไซต์ : www.jimthompsonartcenter.org
เฟสบุ๊ค : Jim Thompson Art center